Περί αντισημιτισμού …

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύθηκε σε ένα forum συζητήσεων στο διαδίκτυο το Φεβρουάριο του 2009. Θέμα του είναι η άρνηση του ΣΥΡΙΖΑ να παραβρεθεί στις εκδηλώσεις για το Ολοκαύτωμα στη Θεσσαλονίκη εκείνη την περίοδο.

Συνιστά η στάση του ΣΥΡΙΖΑ να μην παραβρεθεί στην εκδήλωση μνήμης για το Ολοκαύτωμα και τον αφανισμό των Ελλήνων Εβραίων στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου, ως ένδειξη διαμαρτυρίας για την εισβολή του Ισραήλ στη Γάζα και τις βιαιότητες που αυτό διέπραξε εκεί, μια αντισημιτική στάση;
Κατά τη γνώμη μου ναι. Η εκδήλωση αφορούσε τον αφανισμό Ελλήνων πολιτών και διοργανώθηκε από το ελληνικό κράτος. Η επίκληση της προνομιακής σχέσης που έχουν, ή μπορεί να έχουν, οι Έλληνες Εβραίοι, ή κάποιοι από αυτούς, με το κράτος του Ισραήλ, δε νομίζω ότι δικαιολογεί επαρκώς την επιλογή του Συνασπισμού να απέχει από την εκδήλωση, ταυτίζοντας έτσι την όποια σχέση μπορεί να έχουν οι Έλληνες Εβραίοι με το Ισραήλ με την απρόσκοπτη υποστήριξη των βιαιοτήτων που το Ισραήλ διέπραξε στη διάρκεια της εισβολής στη Γάζα. Μήπως με αυτή την επιλογή του ο Συνασπισμός έφερε σε «δύσκολη θέση» τους Έλληνες Εβραίους που ένιωσαν να στοχοποιούνται γι’ αυτό που είναι, για την όποια σχέση δηλαδή μπορεί να έχουν, αλλά και να μην έχουν, με το Ισραήλ; Αναρωτηθήκαμε πώς μπορεί να είδαν αυτή την επιλογή οι Έλληνες Εβραίοι; πώς μπορεί να λειτουργήσει αυτή η στοχοποίηση και τις είδους αντιστάσεις και στερεότυπα μπορεί να ενισχύσει ή να δημιουργήσει;
Νομίζω ότι μιλώντας για το Ισραήλ και τη σχέση που έχουν μ’ αυτό οι Εβραίοι της διασποράς δεν αναλογιζόμαστε και δεν αναλύουμε ενδεχομένως όσο θα έπρεπε τι μπορεί να σημαίνει για τους ευρωπαίους Εβραίους η ύπαρξη του κράτους του Ισραήλ. Νομίζω ότι στις περισσότερες των περιπτώσεων αυτή η παράμετρος παραβλέπεται. Για μένα η προνομιακή σχέση των Εβραίων με το κράτος του Ισραήλ είναι η αίσθηση ασφάλειας που με ικανοποίηση νιώθουν οι απανταχού Εβραίοι της διασποράς για το ότι αυτή τη φορά, ό,τι και αν συμβεί, θα έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τις εξελίξεις, θα έχουν ένα δικό τους τόπο, όπου θα διαφεντεύουν αυτοί, όπου δε θα κινδυνεύουν, δε θα διαπραγματεύονται και δε θα φοβούνται.
Σε καμιά περίπτωση, σε καμιά σύγκρουση, δεν πρέπει να παραβλέπεται η οπτική της μιας ή της άλλης πλευράς, όχι μόνο ποια είναι –εξάλλου αυτό είναι εύκολο να το αντιληφθεί κάποιος–, αλλά και πώς δομείται, γιατί δομείται έτσι, τι εξυπηρετεί και πώς την αντιλαμβάνονται τα υποκείμενα, όχι μόνο συλλογικά, αλλά και ατομικά. Μετά το Ολοκαύτωμα αυτή η αίσθηση ασφάλειας είναι που προσδίδει στους απανταχού Εβραίους της διασποράς η ύπαρξη του ισραηλινού κράτους. Νομίζω ότι δεν μπορούμε να παραβλέπουμε την εβραϊκή οπτική στο όλο ζήτημα της ίδρυσης του κράτους του Ισραήλ. Μετά από αιώνες αντισημιτισμού στην Ευρώπη και πολλαπλές προσπάθειες των Εβραίων να ενταχθούν στις κοινωνίες που ζούσαν, να ενταχθούν μέσα στα πολιτικά μορφώματα των εθνικών ευρωπαϊκών κρατών, αλλά και να ξεπεράσουν τις όποιες προσωπικές τους ανασφάλειες, πισωγυρίσματα, αλλά και μάχες που έδωσαν όχι μόνο για τη διατήρηση της εβραϊκής ταυτότητας, αλλά και για τον εμπλουτισμό, την αλλαγή της, την αναζήτηση οποιωνδήποτε αναθεωρήσεων, ανακατατάξεων που άλλοτε σημαδεύτηκαν από επιτυχία και άλλοτε από αποτυχίες, ο αφανισμός των Εβραίων, ακριβώς γιατί ήταν Εβραίοι, στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου διέψευσε για πολλούς Εβραίους την πεποίθηση ότι θα νιώσουν ασφαλείς και προστατευμένοι.
Είναι πολύ δύσκολο για κάποιον μειονοτικό –και τέτοιοι ήταν οι Εβραίοι στην προπολεμική Ευρώπη- να διανύσει το μακρύ και δύσκολο δρόμο της ενσωμάτωσης και στο τέλος να υποφέρει όσα οι Εβραίοι υπέφεραν στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι μακρύς και δύσκολος ο δρόμος για έναν μειονοτικό διότι δεν έχει μόνο να αντιμετωπίσει τους πλειονοτικούς, αλλά και τις εκάστοτε ελίτ στο εσωτερικό της μειονότητας, που νιώθουν να χάνουν την πραγματική και συμβολική εξουσία πάνω στα μέλη της, καθώς αυτά αρχίζουν να διαφοροποιούνται από τα μέχρι τότε δεδομένα και να αναζητούν νέους δρόμους στον αυτοπροσδιορισμό τους. Σ’ αυτό το σημείο καταλυτικό ρόλο έπαιξε το Ολοκαύτωμα, καθώς αφάνισε τους Εβραίους ακριβώς γιατί ήταν Εβραίοι. Σ’ αυτό το σημείο απαντά η ύπαρξη του κράτους του Ισραήλ. Είναι το αίσθημα ασφάλειας που αναζητούσαν οι Ευρωπαίοι Εβραίοι και δεν κατάφεραν να βρουν στα ευρωπαϊκά εθνικά κράτη ακόμα και μέχρι σήμερα και πολύ περισσότερο, βλέπουν να μην το λαμβάνουν ούτε από την Αριστερά, η οποία μπροστά σε μια πλειοδοσία αντιαμερικανισμού, δεν αναλύει κατά τη γνώμη μου όσο θα έπρεπε να πράγματα. Αλλά και η ιδιαίτερη σχέση που προσβλέπουν, ή καλύτερα προσέβλεπαν, οι Εβραίοι με τις ΗΠΑ δεν μπορεί να ερμηνευθεί ιστορικά μέσα από το γεγονός ότι αυτές ήταν ένα κράτος που δεν τους δίωξε, όπου δεν ένιωσαν το λανθάνοντα ή υπαρκτό αντισημιτισμό, όπως σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη; Μήπως για πολλούς Εβραίους η άφιξη στις ΗΠΑ ήταν μια νέα αρχή στη ζωή τους μακριά από τις διώξεις, περιθωριοποιήσεις, διαπραγματεύσεις και ό,τι άλλο μπορεί να σημάδεψε τη ζωή τους στην Ευρώπη;
Η ταύτιση του Ολοκαυτώματος, του αφανισμού των Εβραίων με όσα διαπράττει το ισραηλινό κράτος στη Γάζα, αλλά και στη Δυτική Όχθη, δε νομίζω ότι είναι επιτρεπτή και αποτελεί μια εύκολη και ρητορική γενίκευση –και ως γενίκευση είναι επικίνδυνη. Το Ισραήλ δεν αρνείται, από όσα είμαι σε θέση να γνωρίζω, την ύπαρξη των Παλαιστινίων, δεν τους θεωρεί φορείς ενός συλλογικού κακού, ούτε θέλει την απανταχού εξόντωσή τους, κάτι που επιζητούσε και πραγματοποίησε το ναζιστικό κράτος. Ως μια πρόχειρη απόδειξη αναφέρω την ύπαρξη ενός ικανοποιητικού αριθμού Αράβων/Παλαιστινίων πολιτών του Ισραήλ. Και από όσο γνωρίζω όλοι οι πολίτες του κράτους του Ισραήλ δεν είναι Εβραίοι, αλλά υπάρχουν και Άραβες ισραηλινοί πολίτες.
Επίσης νομίζω ότι όταν αναφερόμαστε στα γεγονότα στη Γάζα δεν μπορεί να αναφερόμαστε συλλογικά είτε σε Ισραηλινούς είτε σε Εβραίους συλλογικά. Από όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω δε συμμερίζονται όλοι οι πολίτες του Ισραήλ την πολιτική της κυβέρνησής τους. Πολλοί είναι αυτοί που διαφωνούν με τις πολιτικές της τόσο στη δυτική όχθη όσο και στη Γάζα. Και αυτοί που διαφωνούν δεν είναι μόνο οι Άραβες ισραηλινοί πολίτες, αλλά και πολλοί Εβραίοι ισραηλινοί πολίτες. Πολλοί έχουν ξεκινήσει προσπάθειες για επαφές και συνεργασίες με Παλαιστίνιους, σε αρκετούς τομείς, άλλες επιτυχημένες και άλλες αποτυχημένες. Και πρέπει να παραδεχτούμε πως θέλει κότσια μέσα σε ένα τόσο πολωμένο κλίμα να συναντήσεις τον άλλο, τον «διακηρυγμένα από επίσημα χείλη» όχι μόνο διαφορετικό, αλλά και «εχθρό» και να αναζητήσεις μαζί του λύσεις συμβίωσης και συνεργασίας. Είναι μια πολύ δύσκολη διαδικασία, καθώς, αν θέλεις να είσαι αποτελεσματικός, πρέπει να είσαι έτοιμος για μια προσωπική αποδόμηση, για μια αναθεώρηση πολλών βεβαιοτήτων που νόμιζες ότι τα είχες ξεπεράσει (αλλά αυτές όχι μόνο μπορεί να λανθάνουν, αλλά και να παραμένουν εξίσου ισχυρές) και στη συνέχεια μια αναδόμηση. Πόσο έτοιμοι είναι για μια τέτοια διαδικασία όσοι συμμετέχουν είναι κάτι που αναφαίνεται καθώς προχωρά η διαδικασία. Κάποιοι εγκαταλείπουν στην αρχή, κάποιοι στη μέση, αλλά αρκετοί το παλεύουν μέχρι τέλους. Αυτοί οι Παλαιστίνιοι και Ισραηλινοί αναρωτηθήκαμε πώς θα αισθάνονται με όλα αυτά που συμβαίνουν. Αναρωτηθήκαμε πόσο δύσκολο είναι γι’ αυτούς να συνεχίσουν την προσπάθειά τους; Η συλλογική καταδίκη όλων των Ισραηλινών δεν περιλαμβάνει και αυτούς; Και αντίστοιχα η συλλογική εξύμνηση των Παλαιστινίων περιλαμβάνει και όσους Παλαιστίνιους δε βλέπουν τη λύση στην ένοπλη αναμέτρηση με το ισραηλινό κράτος ή στην άρνηση του (ίσως γιατί μπορεί να είναι και δειλοί), αλλά θέλουν να πιστεύουν και να αποβλέπουν στη συνύπαρξη, στη συμβίωση, στη συνεργασία; Και οι φιλίες είναι προσωπικό ζήτημα, το συλλογικό ζήτημα είναι η εξασφάλιση των όρων μιας απρόσκοπτης και ουσιαστικής συνύπαρξης και συνεργασίας.
Γι’ αυτό θεωρώ ότι δεν πρέπει να γενικεύουμε και να χρησιμοποιούμε με περισσή ευκολία, γενικεύσεις και αναλογίες ιστορικά διαφορετικών φαινομένων. Γιατί και το Ολοκαύτωμα δε στάθηκε δυνατό μέσα από γενικεύσεις; Η ισραηλινή κυβέρνηση, ο ισραηλινός στρατός ευθύνονται για πάρα πολλά, για βιαιότητες, για δολοφονίες αμάχων Παλαιστίνιων, αλλά δε νομίζω να νομιμοποιούμαστε να μιλάμε για Ισραηλινούς συλλογικά. Ούτε και να ταυτίζουμε τους Ισραηλινούς με τους Εβραίους, είτε αυτούς που ζουν στην Ελλάδα είτε στην Ευρώπη είτε αλλού. Γνωρίζω αρκετούς Έλληνες Εβραίους που είναι αντίθετοι με όσα κάνει το ισραηλινό κράτος, παρόλα αυτά προσβλέπουν στο ισραηλινό κράτος. Όσοι διοργανώνουμε πορείες ενάντια στη Γάζα θα δεχόμασταν αυτούς δίπλα μας, συνοδοιπόρους μας; Θα τους δίναμε χώρο να μιλήσουν και να σταθούν, έστω και αν δεν ταυτίζονταν απόλυτα μαζί μας; Εκεί νομίζω ότι εντοπίζεται το έλλειμμα: ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν μπορούν να εκφράσουν τη δική τους οπτική για τα πράγματα, για την ταυτότητά τους, για τη θεώρηση των πραγμάτων.
Όταν συνεργάζεσαι, όταν συμβιώνεις με το διαφορετικό, δεν έχει σημασία μόνο πώς τον βλέπεις εσύ, αλλά και πώς νιώθει αυτός ότι τον βλέπεις. Και έχει σημασία να ξέρουμε πως νιώθουν οι Έλληνες Εβραίοι συμπολίτες μας ότι τους βλέπουμε. Έχει σημασία να ξέρει ο Ισραηλινός Εβραίος που θέλει, επιδιώκει, παλεύει, ονειρεύεται και οραματίζεται μια συμβίωση με τους Παλαιστίνιους όχι μόνο πώς βλέπει αυτός τους Παλαιστίνιους και την κοινή τους πορεία στο μέλλον, αλλά και πώς εισπράττει ο Παλαιστίνιος τη δική του στάση. Και κάθε γενίκευση δε νομίζω ότι βοηθά τα πράγματα, αλλά αντίθετα τα συσκοτίζει και λειτουργεί νομιμοποιητικά της βίας από όπου και αν προέρχεται αυτή. Όσο και αν φαίνονται αυτά «ψιλά γράμματα» νομίζω ότι έχει μεγάλη σημασία να υπάρχουν αποχρώσεις. Γνωρίζω ότι αυτό δεν είναι πάντα εύκολο ούτε και εφικτό. Αλλά δε νομίζω ότι δεν αξίζει να προσπαθείς να τις δεις και να τις αναδείξεις. Και μια τέτοια πρακτική νομίζω ότι πρέπει να ξεκινάει από την ανάδειξη ότι όλοι οι Έλληνες Εβραίοι δεν πρέπει να ταυτίζονται με το Ισραήλ, ούτε οι πράξεις της ισραηλινής κυβέρνησης με το σύνολο των Ισραηλινών πολιτών, ούτε όλοι οι Παλαιστίνιοι με τη Χαμάς.
Τριαντάφυλλος Πετρίδης